Léacht Uí Chadhain 2017

Déardaoin, 19 Deireadh Fómhair  -  7pm  -  Léachtlann R, Foirgneamh Newman, UCD.

Déanfaidh an  léacht seo athbhreithniú ar shaothar liteartha Uí Chadhain i bhfianaise an chorpais chritice atá ginte ag an saothar go dtí seo. Ceisteofar tábhacht an tréimhsithe atá déanta ag criticeoirí áirithe ar an saothar, agus áiteofar go gceileann an aird chriticiúil atá faighte ag scéalta ar leith – agus an canónú atá déanta orthu dá barr – bunleanúnachas téamúil a sháraíonn na difríochtaí foirme agus stíle idir an saothar luath agus na scéalta deireanacha. Pléifear a ghafa is a bhí samhlaíocht Uí Chadhain ón tús le ceist chumas gníomhaithe an duine, ábhar is féidir a cheangal lena sheasamh polaitiúil agus lena chúinsí pearsanta saoil. Díreoidh an léacht ar théama agus ar íomhá thimthriall na beatha ina shaothar liteartha agus ar choincheap na hathnuachana mar mhodh slánaithe ó shrianta fisiciúla, sóisialta agus síceolaíocha. Áiteofar ar deireadh gur léiriú ar mhianach athnuachana an tsaothair féin na hathléamha agus na díospóireachtaí critice atá á nginiúint aige i gcónaí.

Léacht Uí Chadhain 2017

 

 

Léacht Uí Chadhain 2016

Nuair a thosaigh Léacht Uí Chadhain sa bhliain 1980 anseo sa Choláiste Ollscoile mar chomóradh deich mbliana ar bhás Mháirtín Uí Chadhain (1905-70), duine de mhórscríbhneoirí comhaimseartha na Gaeilge, bhí sé i gceist: (i) go n-aithbhreithneofaí litríocht na Nua-Ghaeilge trí chéile agus (ii) go ndíreofaí go háirithe ar shaol agus ar shaothar Uí Chadhain. Le blianta beaga anuas, is mó a dhírigh léachtaí na sraithe ar an gcéad chuspóir acu seo, ach ba í an dara cuspóir cúram léacht na bliana seo ar 6 Deireadh Fómhair. Is ag teacht le Zeitgeist níos leithne, b’fhéidir, atá sí seo. Cuimhnímis air go bhfuil aird an phobail (idir náisiúnta agus idirnáisiúnta) dírithe arís ar Mháirtín Ó Cadhain a bhuíochas ar Ollscoil Yale a d’fhoilsigh dhá aistriúchán Bhéarla ar Cré na Cille, mar atá The Dirty Dust le Alan Titley (2015) agus Graveyard Clay le Liam Mac Con Iomaire agus Tim Robinson (2016). Ina léirmheas ar an dara aistriúchán acu seo (Irish Times, 9 Aibrean 2016), bhí an méid seo le rá ag an Ollamh Máirín Nic Eoin:

[T]he decision to commission two translations was a master stroke by Yale, as it avoids canonical status being attached to the first published English version and brings Cré na Cille to a worldwide readership in a manner that encourages ongoing engagement with the original text.

Cé fearr a d’fhillfeadh ar an bhfear féin agus ar a shaothar ná cainteoir na bliana seo, Joe Steve Ó Neachtain, scríbhneoir cruthaitheach a thuigeann idir íogaire agus áilleacht focal — saoirseacht focal más maith leat — agus í sin óna pheann agus óna bhéal.

‘Ó Cadhain: an ag doras an bháis atá lorg a láimhe anois?’ teideal léacht Joe Steve, agus labhair sé sa chéad chuid ar a thaithí phearsanta ar údar Cré na Cille, ag breacadh amach an sórt comhluadair agus an béaloideas saibhir a mhúnlaigh iad araon. Tá dúshlánacht iontuigthe sa teideal céanna, áfach, agus tháining na tuairimí dúshlánacha i ndara cuid na cainte. I measc nithe eile, loirg Joe Steve go neamhbhalbh go seasfaí leis an nGaeilge sa Ghaeltacht ainneoin na n-éachtaí atá déanta ar a son lasmuigh di. Cic sa tóin, dar leis, a bhí ag teastáil ó phobal na Gaeltachta féin i dtaobh cheist na teanga, ach d’áitigh sé ina theannta san go bhfuil faillí á déanamh ag gluaiseacht na Gaeilge trí chéile ar thobar beo na Gaeilge labhartha nach féidir déanamh dá éagmais. Lón machnaimh, is fíor!

 

Léacht Uí Chadhain 2016 ó Joe Steve Ó Neachtain ar fáil ANSEO ó Raidió na Gaeltachta.

 

Léacht Uí Chadhain 2016

 

Is féidir éisteacht le Léacht Uí Chadhain 2016 thíos